Alles klinkt mooier

‘Alles klinkt mooier in de Martinuskerk’

Nol Ardts

 

‘Op de deze cd is te horen wat het Smits-orgel doet met de ruimte die het ‘krijgt’ van de kerk. Het orgel klinkt rond en warm, echt Brabants zou je kunnen zeggen. Behalve een ronde klank laat het orgel, als het daartoe aangespoord wordt, met graagte andere kleuren horen. Het is nooit eenvormig. En op het hoofdwerk bijvoorbeeld zijn alle achtvoeten mooi gecombineerd.’

‘Dit orgel is geen barokorgel op het eerste gezicht, want het is gebouwd in het jaar 1839. De klank van het instrument heeft desondanks wel degelijk een barok karakter ! Daarom vonden we het een spannend avontuur naar hoofdzakelijk 18e-eeuwse muziekstukken op zoek te gaan, die uitstekend tot hun recht zouden komen op het Smits-orgel. En wat blijkt: het orgel voegt zich met overgave in dit ‘generatieconflict’. Dankzij haar warme karakter weet het feilloos om te gaan met onze 18e-eeuwse muziek.’

De akoestiek van de kerk in Sint-Oedenrode is ruim te noemen. Ook is het zo dat er veel meer steen dan hout in de kerk is verwerkt en dat maakt het voor houten instrumenten niet gemakkelijker. Hout geeft in principe een mooiere klank dan steen, en daar ‘botst’ de viool als eerste tegenaan. Het orgel gedijt echter goed in de kerk. Of je nou tien registers of een enkele opentrekt, steeds weer vult het orgel moeiteloos de kerk. Daar waar de viool een gerichte, meer afgebakende klank heeft, dijt het orgel uit.’

Het register dat mij op dit orgel echt verrast heeft is de bazuin 16, doorslaand. Doorgaans is een bazuin een van de hardst klinkende registers van een orgel, het Smit-orgel geeft genoeg bodem aan het plenum. Tegelijkertijd blijft het prachtig mooi, slank en flexibel ten opzichte van bijvoorbeeld de prestant 8 van het hoofdwerk.’

Tineke Steenbrink

 

Toen ik in de Sint-Martinuskerk in Sint-Oedenrode het Smits-orgel ontdekte, met zijn opmerkelijke ruimte rond de klavieren, groot genoeg om een klein orkest te huisvesten, herkende ik het als de perfecte plek om W.A. Mozart’s complete kerksonates voor twee violen en basso continuo. Hoewel we streven naar een toonhoogte van A = 427-430 Hz, accepteerden we de lagere toonhoogte A = 415 Hz waarop het Smits-orgel is gestemd. Het is een veelzijdig instrument dat zijn waarde heeft bewezen als continuo- en solo-instrument. De rijke klank en de locatie stellen ons in staat de prachtig versierde Salzburger Dom met zijn ongeëvenaarde akoestiek voor te stellen, waar deze muziek tussen 1772 en 1780 werd uitgevoerd als muzikaal intermezzo tussen de lezing van het evangelie en de epistels.

Gerard de Wit

 

Ik koester een grote liefde voor al deze muziek [van Carl Philipp Emanuel Bach] en voer ze ook regelmatig uit. Het verlangen deze composities vast te leggen op cd was dan ook al jaren aanwezig. Dit verlangen kreeg concreet vorm toen ik in het najaar van 2018 kennis maakte met twee wondermooie, vroege orgels van de Brabantse orgelmaker Franciscus Cornelis Mits (1800-1876): Het Smits-orgel uit 1838 in de Sint Willibrorduskerk te Deurne en het Smits-orgel uit 1839 in de Sint Martinuskerk te Sint-Oedenrode. Hoewel beide instrumenten dateren uit het tijdvak van de (vroege) romantiek, zijn ze qua stijl en klank nog helemaal in de geest van de tweede helft van de 18de eeuw gemaakt. De klank is dus nog heel klassiek, helder en sprankelend en heeft daarbij tevens veel expressiviteit en vocaliteit. De fluitregisters bijvoorbeeld munten uit door een combinatie van helderheid en een warme, ‘fluwelen’ toonvorming. Zowel de briljante eigenschappen als ook de lyriek die in de muziek te horen zijn, komen op deze orgels volmaakt tot uiting, niet in het minst ook door de prachtige akoestiek in beide kerken die aanzienlijke invloed had op tempo, timing en articulatie.

Eric Koevoets

 

Al een aantal achtereenvolgende jaren kom ik in de Martinuskerk om te concerteren op het prachtige Smits-orgel dat deze kerk rijk is. Maar wat maakt dit instrument nu zo bijzonder?

Ten eerste is het, als organist zijnde, een fijn instrument om te bespelen. Het speelt niet te zwaar maar ook niet te licht wat het bijzonder prettig maakt. Daarnaast, en dat is eigenlijk wel het meest bijzondere, is dat je eigenlijk alle verschillende stijlen van orgelmuziek, denk aan barok, classistische, romantiek en 20ste-eeuwse muziek, op dit orgel kan spelen. Tuurlijk moet je bij sommige muziek wat aanpassingen verrichten om het toch goed op dit orgel te laten klinken. Maar als je als organist creatief genoeg bent in muziek en registratiekeuze lukt dit heel goed en klinkt het geweldig.

Verder zitten er op dit orgel hele mooie en verschillende register op. Een mooie zingende prestant, liefelijke fluiten en een paar krachtige tongwerken. Apart zijn deze registers mooi maar in combinatie met elkaar klinkt het ook fantastisch.

Op de laatste plaats is de akoestiek van de kerk geweldig en dat komt het orgel buitengewoon goed tot zijn recht wat weer maakt dat het voor een organist plezierig is om er op te musiceren.

Kortom, dit orgel is een feest voor het oog en vooral oor en ik hoop van harte dat de inwoners van Sint-Oedenrode weten wat voor parel ze in hun midden hebben.

Bas Koster